Γιατί οι νέοι απομακρύνονται από την πολιτική και πώς μπορούν να επιστρέψουν
της Τζίνας Οικονόμου
Η σχέση της νέας γενιάς με την πολιτική αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για τη λειτουργία και το μέλλον της δημοκρατίας μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξανόμενη αποστασιοποίηση των νέων από τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα και τις κλασικές μορφές πολιτικής συμμετοχής. Η χαμηλότερη εκλογική συμμετοχή στις νεότερες ηλικίες αλλά και η περιορισμένη παρουσία στις κομματικές οργανώσεις δημιουργούν συχνά την εντύπωση ότι οι νέοι αδιαφορούν για τα κοινά, ωστόσο η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Οι νέοι δεν είναι αδιάφοροι απέναντι στην πολιτική, αντιθέτως ενδιαφέρονται για ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή τους, όπως η εργασία, η στέγαση, η εκπαίδευση, η κλιματική κρίση, η ψηφιακή μετάβαση και οι κοινωνικές ανισότητες. Εκείνο που φαίνεται να έχει κλονιστεί είναι η εμπιστοσύνη τους προς το πολιτικό σύστημα και τους θεσμούς. Πολλοί αισθάνονται ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς να υπολογίζονται οι ανάγκες και οι προτεραιότητές τους, ενώ η πολιτική εμφανίζεται συχνά ως ένας χώρος έντονης αντιπαράθεσης και επικοινωνιακής διαχείρισης, μακριά από τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας.
Σημαντικό ρόλο σε αυτήν τη μεταβολή διαδραματίζει και η τεχνολογία. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι ενημερώνονται και συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. Πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το X επιτρέπουν την άμεση πρόσβαση στην πληροφορία και την ελεύθερη έκφραση απόψεων, χωρίς τη διαμεσολάβηση των παραδοσιακών μέσων ή των κομματικών μηχανισμών.
Ταυτόχρονα, όμως, ενισχύονται φαινόμενα παραπληροφόρησης, πόλωσης και υπεραπλούστευσης.
Η οικονομική πραγματικότητα αποτελεί επίσης έναν καθοριστικό παράγοντα. Η δυσκολία εύρεσης σταθερής εργασίας, η αύξηση του κόστους ζωής και το στεγαστικό πρόβλημα επηρεάζουν τις επιλογές και τις προτεραιότητες της νέας γενιάς. Όταν η καθημερινότητα χαρακτηρίζεται από ανασφάλεια, οι νέοι αξιολογούν την πολιτική κυρίως μέσα από την ικανότητά της να προσφέρει ουσιαστικές λύσεις και προοπτική.
Παρά την απογοήτευση που καταγράφεται σε πολλές έρευνες, οι νέοι δεν έχουν εγκαταλείψει τη συμμετοχή στα κοινά και αναζητούν νέους τρόπους έκφρασης μέσα από εθελοντικές δράσεις, κοινωνικές πρωτοβουλίες, περιβαλλοντικά κινήματα, ομάδες αλληλεγγύης και ψηφιακές καμπάνιες. Αυτό δείχνει ότι η διάθεση για συμμετοχή υπάρχει, αρκεί να βρίσκει ουσιαστικά κανάλια έκφρασης.
Χαρακτηριστική είναι και η εικόνα των κομματικών νεολαιών. Για δεκαετίες αποτέλεσαν χώρους πολιτικής ζύμωσης, παραγωγής ιδεών και ενεργού συμμετοχής στα πανεπιστήμια, στις σχολές και στην κοινωνία. Σήμερα όμως οι περισσότερες κομματικές νεολαίες αριθμούν πολύ λιγότερα μέλη και δυσκολεύονται να εκφράσουν τις αγωνίες των νέων. Η εξέλιξη αυτή δεν οφείλεται μόνο στην απαξίωση της πολιτικής, αλλά και στην ανάγκη των νέων για πιο ανοιχτές και συμμετοχικές μορφές δράσης.
Επομένως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι νέοι ενδιαφέρονται για την πολιτική, αλλά το πώς η πολιτική θα γίνει ξανά ελκυστική και ουσιαστική για τους νέους ανθρώπους. Η απάντηση δεν βρίσκεται σε καλύτερα συνθήματα ή σε πιο σύγχρονη επικοινωνία. Οι νέοι πρέπει να έχουν πραγματικό λόγο στη διαμόρφωση των πολιτικών που τους αφορούν και να εκπροσωπούνται στα κέντρα λήψης αποφάσεων, ενώ πρέπει να ενισχυθούν οι θεσμοί διαβούλευσης, η συμμετοχή στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, ο εθελοντισμός και η πολιτική παιδεία από το σχολείο. Παράλληλα, τα πολιτικά κόμματα οφείλουν να ανανεώσουν τον τρόπο λειτουργίας τους, να ανοίξουν τις διαδικασίες τους, να αξιοποιήσουν δημιουργικά τις νέες τεχνολογίες και να δώσουν πραγματικό χώρο σε νέους
ανθρώπους με ιδέες, γνώσεις και διάθεση προσφοράς.
Η νέα γενιά ζητά να ακούγεται, να συμμετέχει και να μπορεί να επηρεάζει τις εξελίξεις και η ανανέωση της σχέσης των νέων με την πολιτική αποτελεί την προϋπόθεση για μια πιο ζωντανή, πιο αντιπροσωπευτική και πιο ισχυρή δημοκρατία.